هنگامى كه دانستن رتبهء فرشتهء هدايت كننده برتر از رتبهء فرشتهء تقويت كننده است ، بر تو روشن مىشود كه جانب دست راست كه اشرف دو جنب آدمى است بايد تسليم او باشد و در اين صورت او از اصحاب يمين و ديگرى از اصحاب شمال است . بايد دانست كه بنده را در غفلت و تفكّر و سستى و مجاهدت دو حالت است : در حال غفلت از فرشته‌اى كه صاحب يمين است روى گردانيده و به او بدى كرد و اين اعراض او گناهى است كه نوشته مىشود ، و اگر بينديشد روى به دو مىآورد تا از راهنماييهاى او استفاده كند كه در اين صورت به او نيكى كرده و اين رو آوردن وى به او حسنه‌اى است كه در نامهء عملش نوشته مىشود . همچنين اگر سستى ورزد از فرشتهء سمت چپ روى گردانيده و از او كمك نخواسته ، پس نسبت به او بدى كرده اين گناهى است كه نوشته مىشود ، و اگر كوشش كند از لشكر او كمك خواسته است و اين عمل او حسنه‌اى است كه ثبت مىگردد . اين حسنات و سيئات تنها به وسيلهء اين دو فرشته ثبت مىشوند . به همين سبب كرام كاتبين گفته شده‌اند ، كرام از آن جهت كه بنده از كرم آنها بهره‌مند مىشود بعلاوه همهء فرشتگان كريم و نيكوكارند و كرام برره گفته مىشوند . امّا كاتبين بدين سبب است كه حسنات و سيّئات را ثبت مىكنند و آنها را در نامه‌هايى كه در باطن دل پيچيده و از آن پوشيده است مىنويسند . به طورى كه كسى در اين جهان بر آن آگاه نمىشود ، زيرا فرشتگان و نوشتن و خطّ و صحايف آنها و آنچه به آنان مربوط مىشود همه از عالم غيب و ملكوت است و از عالم شهود نيست ، و هر چيزى كه از عالم ملكوت باشد در اين جهان به چشم ديده نمىشود . اين نامه‌هايى كه در اين عالم پيچيده و پوشيده است دو بار باز مىشود : يك بار در قيامت صغرا و بار ديگر در قيامت كبرا . مقصودم از قيامت صغرا حالت مرگ است ، چه پيامبر خدا ( ص ) فرموده است : « كسى كه مىميرد قيامتش برپا مىشود » ؛ « 28 » و در اين قيامت است كه بنده تنهاست و به او گفته مىشود . لَقَدْ جِئْتُمُونا فُرادى كَما خَلَقْناكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ ، و در همين جاست كه به او مىگويند : كَفى بِنَفْسِكَ الْيَوْمَ عَلَيْكَ حَسِيباً . امّا در قيامت كبرا همهء خلايق را گرد هم آورند و در آن جا آدمى تنها نيست ، و بسا در پيش روى خلق به حساب هر يك رسيدگى شود ؛ و در اين جاست كه پرهيزگاران به سوى بهشت و گنهكاران به طرف دوزخ دسته دسته نه تك تك روانه مىشوند . نخستين هول و هراسى كه به انسان دست مىدهد هول قيامت

--> ( 28 ) الموت ابن ابى الدّين از حديث انس با سندى ضعيف ، المغنى .